Παρασκευή, 25 Οκτωβρίου 2013

Η ακόλουθη ιστορία - Cees Nooteboom







"Δεν ένιωσα ποτέ ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το άτομό μου. Αυτό όμως δε θέλει να πει ότι θα μπορούσα κατά βούληση να σταματήσω να σκέφτομαι για μένα και τον εαυτό μου. Μπορεί να είναι κρίμα, αλλά δυστυχώς έτσι είναι. Και το πρωί εκείνο είχα στ' αλήθεια κάτι να σκεφτώ, αυτό είναι σίγουρο. Οποιοσδήποτε άλλος στη θέση μου θα μιλούσε ίσως για ζήτημα ζωής ή θανάτου, αλλά εγώ δεν ξεστομίζω εύκολα τέτοια μεγάλα λόγια· ούτε καν όταν είμαι μόνος μου, όπως τότε."


Η Λισαβόνα, λιμάνι των μεγάλων θαλασσοπόρων, σχέδια μεγαλεπήβολα χαράχτηκαν στις ανεμοδαρμένες ακτές της, που για χρόνια αποτελούσαν τα όρια του γνωστού κόσμου. Ο ωκεανός να απλώνεται αχανής, σκοτεινός, σκεπασμένος από την αιώνια ομίχλη, να φοβίζει αλλά ταυτόχρονα να ξεσηκώνει τη φαντασία των ταξιδευτών. Στα καπηλειά, υπό τους ήχους του Φάντο - της πιο θλιμμένης ίσως μουσικής -, οι ναυτικοί διηγούνται ιστορίες λιγότερο φανταχτερές, μα σκληρές, το ψάρεμα του βακαλάου απαιτεί μέρες παραμονής στα ανοιχτά δίχως εγγυημένο αποτέλεσμα. Πιο δίπλα ο Φερνάντο Πεσσόα πίνει σκεφτικός τη μπύρα του, διαφωνώντας με κάποιον ετερώνυμό του. Οι αποικίες χάνονται η μία μετά την άλλη, μεγαλεία που περάσαν ανεπιστρεπτί. Τα στενά δρομάκια, γραφικά αλλά για πνευμόνια απαιτητικά, τα τραμ να θυμίζουν περισσότερο τελεφερίκ. Την αγάπησα μάλλον εξαιτίας του Ταμπούκι, η λατρεία του υπήρξε μεταδοτική, μέσα από τα δικά του μάτια διέκρινα το υπέροχο φως που λούζει τους λίθινους δρόμους, την πανταχού παρούσα μορφή του Πεσσόα.

" Κάποιος που αρχίζει να διηγείται μια ιστορία δίχως να ξέρει το τέλος της είναι κακός αφηγητής," αναφέρει κάπου ο συγγραφέας, ενδόμυχη σκέψη του αφηγητή, πιθανή δικαιολογία για όσα πρόκειται να εξιστορήσει. Συνήθως, απευθυνόμαστε μόνο σε ένα πρόσωπο όταν γράφουμε, έναν αναγνώστη συγκεκριμένο, πηγή της έμπνευσης και αντικείμενο του πόθου της γραφής, η ελπίδα, πως ανάμεσα σε όσους σκύψουν με αγάπη πάνω από τις σελίδες μας θα είναι και εκείνος, μας παρακινεί να συνεχίσουμε, όσο και αν κοστίζει η εκροή. Αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο, το Εσύ διαρκώς παρόν, σα σκιά, σε κάνει να νιώθεις πως παρεμβάλλεσαι στην εκμυστήρευση. Μια ανάγνωση διακριτική, απαιτεί απόλυτη ησυχία, οποιοσδήποτε θόρυβος μπορεί να διακόψει την αφήγηση από στιγμή σε στιγμή.

Ο αφηγητής, καθηγητής κλασικής φιλολογίας, έμαθε από μικρός να εκτιμά την ακρίβεια και την απλότητα των λατινικών, να νιώθει ασφάλεια στον κόσμο των ιδεών. Ο μύθος, μιλώντας κατευθείαν στην ψυχή, εξηγεί την πραγματικότητα καλύτερα από την επιστήμη, στα κείμενα της αρχαίας γραμματείας υπάρχουν οι απαντήσεις, αρκεί να κοιτάξεις με προσοχή και θα διακρίνεις την επανάλψη της Ιστορίας, όλες οι επιμέρους ιστορίες έχουν ειπωθεί. Μόνο ο έρωτας μπορεί να ξεσηκώσει, να δημιουργήσει την ανάγκη για μια καινούρια αφήγηση, να προσθέσει κάτι ακόμα στην ματαιότητα της ύπαρξης, όσο κλισέ και αν ακούγεται κάτι τέτοιο.

Η Ακόλουθη ιστορία βρίσκεται στον αντίποδα του μυθιστορήματος του Μερσιέ, Νυχτερινό τρένο για τη Λισαβόνα. Παρά τις ομοιότητες στην ιστορία, ο τρόπος προσέγγισης διαφέρει, ο Νόοτεμποομ, πιο αφαιρετικός, επιλέγει τον ψίθυρο, επιμένει στην εγκεφαλική προσέγγιση του έρωτα και της ζωής, συμπυκνώνει σε λίγες σελίδες όσα θα ήταν αρκετά για ένα πολυσέλιδο μυθιστόρημα, διατηρεί έναν χαρακτήρα εμφανώς κεντροευρωπαϊκό τον οποίο ο Ελβετός Μερσιέ απαρνείται κλείνοντας το μάτι στη γαλλική λογοτεχνία. Παρά τις συγγένειες, τα δύο βιβλία τελικώς αποδεικνύονται εντελώς διαφορετικά, χαρίζοντας, το καθένα, μια ιδιαίτερη αναγνωστική απόλαυση. (Να μην παρεξηγηθώ, το μυθιστόρημα του Μερσιέ - που πρόσφατα μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο- είναι πραγματικά υπέροχο.)

Αναγνωστικό απωθημένο χρόνων η γνωριμία με κάποιον Ολλανδό συγγραφέα, απωθημένο που συχνά συζητούσαμε με τον Β. ο οποίος, ζώντας κάποια χρόνια εκεί, είχε την ίδια απορία με μένα, υπάρχουν άραγε καλοί Ολλανδοί συγγραφείς; Ο Νόοτεμποομ στάθηκε μια ελπιδοφόρα απάντηση!





Μετάφραση Μαρία Αγγελίδου
Εκδόσεις Καστανιώτη
       



8 σχόλια:

  1. Οι "ιεροτελεστίες" του ιδίου μ' είχαν (μ' έχουν;) στοιχειώσει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Σίγουρα θα αναζητήσω και τα υπόλοιπά του ;)

      Διαγραφή
  2. Το βιβλίο μου έχει ημερομηνία 27/5/1994.

    Μα να μη θυμάμαι τίποτα...
    Αλλά τί-πο-τα, λέμε.
    (Πού ήμουν εγώ όταν το διάβαζα;)

    Είστε ο ηθικός αυτουργός που θα το ξαναδιαβάσω,

    ΥΓ. Σκεφτείτε ότι τώρα διαβάζω το "Περί μνήμης" του Παπαγιώργη, μήπως και βρω ...τι μου συμβαίνει(!).

    κ.κ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Δηλώνω ένοχος και αποδέχομαι το μερίδιο ευθύνης που μου αναλογεί!

      Διαγραφή
  3. Άφησα για λίγο το "Περί μνήμης" για να διαβάσω ξανά την "Ακόλουθη ιστορία".
    Είχα δοκιμάσει να το ξαναδιαβάσω πέρυσι, αλλά δεν κατάφερα να ξεπεράσω τις 30-40 πρώτες σελίδες.
    Αυτή τη φορά επέμεινα εξαιτίας σας και η συνέχεια με αποζημίωσε. Είδα να αποκτάει ρυθμό η γραφή του Νόοτεμποομ και να γίνεται ενδιαφέρουσα με τις φιλοσοφικές, μάλλον μεταφυσικές, αναζητήσεις του. Ωραίο βιβλίο.

    Είδατε που τελικά ο επιμένων νικά;

    "Το νυχτερινό τρένο για τη Λισαβόνα" δύσκολα θα το διαβάσω, γιατί είδα την ταινία, όπου μου άρεσε πολύ η υπόθεση, (που έχει ομολογουμένως κοινά σημεία), αλλά και η ερμηνεία του Τζέρεμι Άιρονς.

    Μιας και μιλάμε για Ολλανδούς, ένας πολύ ενδιαφέρων Ολλανδός συγγραφέας, που τον άκουσα στις "Κεραίες της εποχής μας" να εξομολογείται ο ίδιος το ασυνήθιστο βιογραφικό του λίγο καιρο πριν πεθάνει, είναι ο Χάρι Μούλις.
    "Τα στοιχεία" και "Η απόπειρα" είναι δυο πολύ καλά βιβλία του, που τυχαίνει να έχω διαβάσει. Λένε ότι αξίζει τον κόπο και "Η ανακάλυψη του ουρανού".

    κ.κ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Χαίρομαι που άξιζε η επιστροφή στον Κέες! Κράτησα σημειώσεις για τον Μούλις, θα τον αναζητήσω!

      Διαγραφή
  4. Ένα από τα καλύτερα του Νοότεμπαμ είναι και το "Όλες οι ψυχές" εκδόσεις Καστανιώτη που έχει εκδοθεί αρκετά χρόνια πριν. Άμα το βρείς και το διαβάσεις θάθελα τη γνώμη σου και κριτική πάνω στο βιβλίο, θα μ΄ενδιέφερε πολύ. Όσο για ον Μούλις πράγματι είναι σπουδαίος, με καλύτερό του την "Ανακάλυψη τ΄ουρανού" που πρόσφατα επαναεξέδωσε ο Καστανιώτης.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Του Νόοτεμπομ θα τα αναζητήσω όλα, και ο Μούλις όμως μου κίνησε το ενδιαφέρον...

      Διαγραφή